2018 Yılına Damgasını Vuran ABD Çin Ticaret Savaşları ve Türkiye Yansıması

ABD Çin ticaret savaşlarında gelinen son nokta ve hamlelerin sıralanması. Gelişmeler ışığında Türkiye yansıması ve detaylı bakış;

Washington ile Pekin küresel ticareti sarsan sorunlarını çözmeye çalışırken, son zamanlarda yaptıkları ticaret ve yatırım tekliflerinin ayrıntıları üzerine çalışmalar yürütüyor.

Başkan Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 1 Aralık’ta Buenos Aires’te bir araya geldiğinden beri, Pekin tarifeleri düşürme ABD’den daha fazla mal ve hizmet satın alma, Çin’de faaliyet gösteren yabancı şirketler üzerindeki kısıtlamaları hafifletme ve yabancı yatırımlara yönelik daha fazla sektör için söz vermişti.

Ancak ayrıntılar yetersizdi. Bu yönetimde, Pekin’in kabul edeceği değişiklik türlerini, bunları uygulama zamanını ve taahhütleri uygulama yollarını belirtmediği sürece, girişimlerin anlamlı ilerleme sağlayacağına dair şüphelerin gündemde kalacağı belirtildi.

Yemekte Alınan Ateşke Kararı 3 Aylıktı

90 Günlük Ateşkes Mart Ayında Bitiyor90 günlük ateşkes 1 Mart’ta sona erecek. Anlaşmaya varılmazsa, ABD 200 milyar dolarlık Çin malı üzerindeki vergileri şu anki %10’dan %25’e çıkaracak (Gelişme potansiyel olarak elektronik sektör üzerinde büyük bir etkiye sahip olacak.) Mart itibari ile ateşkesin bitmesi senaryosunda Çin’in ekonomisindeki yavaşlama derinleşebilir, bu da küresel büyüme için ciddi sorunlara yol açabilir.

Cumartesi günü, Trump ve Xi’nin telefonla konuştuğunu ve görüşmelerde “büyük ilerleme” kaydettiğini tweetledi. Anlaşmanın çok iyi ilerlediğini ifade eden Trump yapılırsa, tüm konuların, alanların ve anlaşmazlık noktalarının kapsandığı çok geniş bir anlaşmanın olabileceğine değindi.

Müzakere durumuna aşina olan kişiler, cumhurbaşkanının iki tarafın bir anlaşmaya ne kadar yakın olduğunu abarttığını düşündüklerini belirtti. Başkan Trump’ın, ABD ile Çin arasındaki ticaret mücadelesinin kontrolden çıkabileceğinden endişe duyduğundan dolayı, son zamanlarda yavaşlayan pazarları sakinleştirmeye çalıştığı yönündeki ifadeler bir diğer dikkat çeken gelişmelerdi

Çin medyası, Başkan Trump’ın çağrıyı başlattığını bildirdi. Resmi Xinhua Haber Ajansı’na göre, Cumhurbaşkanı Xi konuşmalarında, her iki tarafın da birbirleriyle yarı yolda buluşabileceği ve hem ülkelere hem de dünyaya yararlı olabilecek bir anlaşmaya varmalarını umduğunu belirtti.

Xi, “Çin ikili ilişkilerin geliştirilmesine büyük önem veriyor ve ABD’nin kooperatif ve yapıcı ikili ilişkiler geliştirmeye istekli olduğunu takdir ediyor” dedi.

ABD Taleplerinin Tamamı Onaylanmayabilir

Trump Yönetimi Taleplerinin Tamamının Onaylanmama İhtimali KonuşuluyorYakın zamanda Pekin’den dönen Eswar Prasad, hükümet yetkilileri ve akademisyenlerin kendisine ABD’den gelen baskıların, finans sektörüne yabancı erişimi serbestleştirme konusundaki savlarında yardımcı olduklarını söyledi. Ancak Pekin’in, Trump yönetiminin talep ettiği sanayi politikasındaki geniş çaplı değişiklikleri kabul edeceğinden şüphelendiklerini de belirtti.

Ticaret Temsilcisi Yardımcısı Jeffrey Gerrish ve Hazine Müsteşarı David Malpass da dahil olmak üzere ABD ticaret yetkililerinden oluşan bir ekibin birkaç gün süren görüşmeler için 7 Ocak haftasında Pekin’de olması bekleniyor. Bu müzakerelerin ilerlemesi halinde Başbakan Yardımcısı Liu He başkanlığındaki Çinli ticaret yetkilileri, önümüzdeki hafta Washington’da yapılacak görüşmeleri takip edecek ve ABD Ticaret Temsilcisi Robert Lighthizer ve ABD Hazine Sekreteri Steven Mnuchin ile yakın zamanda bir görüşme sağlanacağına değinildi.

Ticaret temsilcisinin ofisi şu anda ticaret görüşmelerinde lider konumda olmasına rağmen, Hazine de önemli bir rol oynuyor. Örneğin Bay Mnuchin, Adalet Bakanlığı’nın ABD’deki işletmelerden (özellikle teknoloji sektördünden) hassas bilgileri çalmak için devlet destekli bir kampanyaya bağlı olduğu iddia edilen iki Çinli vatandaşın iddianamesine göre Çinli firmaların siber casusluğa yönelik yaptırımlara maruz kalmalarını önlemek için Noel’den önce kulis yaptığı yorumlandı.

Hazine, ticari müzakerelerin ilerlemesini sağlamanın bir yolu olarak casusluk meselesini ticaret görüşmelerinden ayrı tutmak istedi. Ancak hükümetteki diğer taraf, hem Pekin’i cezalandırmak hem de ABD’nin anlaşmalar uygulayacağını açıkça kısıtlamak ve hazine yaptırımları için baskı yapmaya devam ediyor.

1 Aralıktan Sonra Pekin Girişimleri

Ateşkesten Sonra Pekin Girişimleri Başladı1 Aralık Buenos Aires’teki akşam yemeğinden bu yana, Pekin bir dizi ticari girişim başlattı. Bunlar, ABD yapımı otomobillere uygulanan tarifelerin geçici olarak askıya alınmasını, ABD’nin tarımına ilişkin Çin tarifelerine rağmen ABD’nin soya fasulyesi alımlarının yapılmasını ve Çin’deki yabancı firmaların dezavantajı olan sanayi politikalarını yenilemeye söz vermişti.

Diğer teklifler arasında, Trump yönetiminin Çin’e yönelik başlıca şikayetleri arasında yer alan ABD firmalarının teknolojilerini Çinli ortaklara devretmek için baskı yaptığı iddia edilen Çinli yetkililerin üzerinde durulması konusu yer alıyor. Pekin’den ayrıca yabancı firmaların finansal hizmetlere ve aranan diğer sektörlere daha fazla erişim sağlamalarını önermesi bekleniyor.

Ancak Çin, geçmişte bu türden sözler verdi ve Başkan Trump’ın müzakerecileri değişikliğe yol açan çok sayıda müzakere turunda teşvik edilmek istemediklerini belirtti. ABD müzakerecileri şimdi Çinli meslektaşlarına, ayrıntılı olarak yapabilecekleri değişiklikleri dile getirmelerini ve Pekin’in yabancı firmaları kısıtlamak için başka yollar kullanmadığından emin olmalarını sağlamak için baskı yapıyorlar. Geçen yıl boyunca süren talepler karşısında, Çin bu kadar detaylı bilgi vermeye direnmişti.

Örneğin Çin düzenlemelerinin, finansal piyasalara yabancı katılımı artırmak için revize edilmesi durumunda ABD, Pekin’in ABD otoritesini lisanslamak, çevre, arazi kullanımı ve diğer firmaları engellemek için hükümet yetkilerini kullanmayacağından; ayrıca Washington ABD şirketlerinin hızlı bir şekilde fayda sağladığından ve bu onayların yıllarca sürmeyeceğinden emin olmak istiyor.

Aynı zamanda ABD böyle bir anlaşmanın nasıl uygulanacağına da odaklanıyor. Bunun bir yolu, mevcut tarifeleri Çin’de tutup yalnızca Pekin taahhütlerini yerine getirdikten sonra bunları kaldırmak olduğu düşünülmekte.

1.2 Trilyon Dolarlık Mal ve Hizmet

Rakamsal Boyut Belliyken Tarihler Belirsizİhracatta Mnuchin, Çin’in ABD mal ve hizmetlerinden 1.2 trilyon dolar daha almaya karar verdiğini, ancak zaman dilimi belirtmediğini belirtmişti. Geçtiğimiz yıl ABD, Pekin’e 188 milyar dolarlık mal ve hizmet gönderdi ve toplam ticarette 336 milyar dolar açık vermişti.

Çin Dış Ticaret Bakanlığı, ek ihracatın Çin’in küresel hizmet ithalatında muazzam bir artış olarak öngördüğünden, beş yılda 2,5 trilyon dolar olacağını tahmin ediyor. ABD müzakerecileri de Çin’i tarımsal ithalat üzerindeki kısıtlamaları hafifletmeye zorluyor ve bu da ABD çiftçilerinin ihracatı hızla artırma yolunu açıyor.

Uzak doğu tarafında hisse senedi endeksleri son 2018 işlem gününü kısmen pozitif (günlük bazda) kapattı. Hang Seng %1.34 ve KOSPI %0.62 değer kazanırken, Nikkei 225 %0.31 değer kaybetti. Shanghai Kompoziti (SSEC) son verisinde yatayda görünmüştü ve 2.494 puandan işleme son vermişti.

Ticaret Savaşlarındaki Hamleleri Sıralarsak

Ataklar ve Misillemeler Sıralamasında Küresel Piyasalar Baskılandı2016 yıllarına dayanan ABD başkanlık adayları dönemindeki vaatler 2018 yılının 8 Mart’ında Başkan Trump arafından ilk adımla gerçekleştirilmeye başlanmış ABD Çin ticaret savaşlarının fitili yakılmıştı. Peş peşe gelen hamleler karşılıklı atışmalar dönüştü ve ortam iyice gerginleşmişti. Gelişmeleri şöyle sıralıyoruz;

İlk atış ABD idaresi tarafından 8 Mart 2018 tarihinde ABD Ticaret Kanununun 232. maddesi ulusal güvenlik nedenlerine dayandırılarak, demir çelik ve alüminyum ithalatının bazı kalemlerine sırası ile %25.0 ve %10.0’lık ilave gümrük vergisi koyma kararı ilan edilmişti. (Karar 15 gün sonra 23 Mart tarihinde yürürlüğe girmişti. Daha sonra bu karardan Avrupa Topluluğu, Avustralya, Arjantin, Brezilya ve Güney Kore muaf tutulmuştu.)

Daha sonraki 60 milyar dolarlık Çin ithalatından alınan ürünlerle ilgili bir hame daha gerçekleşmesinin ardından 2 Nisan tarihinde içinci hamla Çin tarafından yapılmıştı. Çin bu hamlesini ABD tarafından gelen ilk binaen gerçekleştirmişti. Hamlede Çin’in ABD’den ithal ettiği 3 milyar dolarlık ürün (domuz eti, taze meyve, şarap ve kuru yemiş ürünleri) hedeflenmiş ve %25.0 ilave gümrük vergisi koymak üzere soruşturma başlatacağını ilan etmişti. 

3 Nisan ABD’nin bir misillemesi daha ilan edilen tarihti ve dördüncü hamle ile bu sefer fikri mülkiyet konusuna odaklanılmış ve ABD 50 milyar dolar tutarında toplamda 1.300’den fazla ürünün Çin’den ithalatına %25.0 ilave gümrük vergisi koyması gerektiğini açıklamıştı.

Çin 5. hamlesini 4 Nisan’da ABD’den alınan 106 ürün (ticari bazı uçaklar, otomobil, kimyasal maddeler) üzerinde %25.0’lık ilave gümrük tarifesi koymayı amaçladığını duyurarak gerçekleştirmiştir. 

ABD’den gelen 6. hamlede Çin’in 100 milyar dolarlık ihracatına ilave gümrük tarifesi koymak üzere incelemeler başlatacağını duyurmuş ve bu salvo ile iki taraf ticaret savaşı olarak nitelenen bu gerginlikte bir adım daha ateş hattına yaklaşmıştır.

Karşılıklı Salvolar Hisse Senedi Piyasalarına Negatif Vurdu

Hisse Senedi Piyasalarına Satış YansımasıGelişmelerin baskısında finansal piyasalarda direkt olarak reaksiyon gösteren karşılıklı yaptırımlar küresel piyasalardaki işlemleri de negatif yönde etkilemişti. Özellikle Boeing, Caterpillar, Intel, Nvidia gibi şirket kisselerinde yaklaşık olarak %3 ve %5 civarında değer kayıpları ilk yansımalar olarak kaydedilirken diğer tarafta teknoloji ve bilgi teknolojileri sektörlerinde ciddi kırılmalar gözlenmişti.

Gelişmeler ciddi kayıplar sinyali verdiğinde ABD Ticaret Bakanı Ross tarafından Çin ve ABD ticaret gerginliğinin giderek tırmandığı ancak bunun bir üçüncü dünya savaşı olmadığı yönündeki açıklamalarının ardından finansallarda hafif toparlanmalar gözlemlenmişti. 

Algının şiddetli gergin olmasına karşılık açıklamalarla rahatlatılabilir olması, yatırımcıların ümitlerini kaybetmemiş olmaları piyasalardaki ani hareketlenmelere kaynak görülebilecek türdendi. Ümitli ve tedirgin hal belki de beklenenin üstünde zararlara yol açtı ki, ümitle alınan hisse senedinden tedirginlikle kaçış ve ardından yansıyan reel zarar.

Ticaret Savaşlarının Türkiye’ye Etkisi

ABD Çin Ticaret Savaşlarının Türkiye'ye EtkisiÖncelikle bildiğimiz küresel boyuttaki en büyük yansımada sanayi ve üretim sektörlerinde ciddi bir daralmaya yol açan negatif reaksiyondur. Devamında ise doğrudan sermaye piyasalarında işlem gören sanayi ve üretim sektörü şirketlerinin hisse senetlerindeki değer kayıpları…

Ülkemiz Sanayi Endeksi (XUSİN) de bu gelişmeden nasibini almış ve 2017 Mart’ında yaklaşık 93.200 puan ortalamasından 2018 Mart’ına (1 yıl süre) 131.800 puan ortalamasına gerçekleştirdiği (ortalama 38.000 puanlık) primlenmeyi geri salmış ve (2018 Mart ayı itibari ile 31.12.2018 tarihine kadar 30.000 puan değer kaybı) yılın son işlem gününde 109.991 puandan işlem görmüştür.

Dünyanın en büyük iki ekonomisi arasında vuku bulan bu gerginlik, 70 yıldır süren küresel kurallı ticaret düzenini tartışma konusu haline getirmiş ve bu konuda akıllarda şüpheler meydana getirmişti. Esasen uluslar arası ticarette Başkan Trump’ın açıklamalarının da artmasına neden olduğu belirsizlik ortamı daha da derinleşmiş olmaktadır.

90 günlük ateşkes süresinin 1 Mart 2019 itibari ile sona ermesi ve anlaşmaların uzatılması veya ateşkesin kesinleşmesi netleşmediği senaryoda Türkiye’nin iki ülke arasındaki yaptırımlarıdan özellikle demir çelik alanındaki ülke pazarında yoğun etkisi kaynaklı Türkiye’nin muafiyet listesine girmek amacıyla her türlü gayreti göstermesi uygun olacaktır.

Diğer tarafta ise Türkiye’ dış ticaretinin GSYİH oranı % 24.0’e yükselmiş ve uluslar arası sistemin önemli bir parçası haline gelinmiştir. Yani Türkiye’nin küresel ticarettin karşılaştığı istikrarsız ortamdan rahatsızlık duyma katsayısı artmıştır.

Paratic Piyasalar

Doviz Yatırımı Doviz Yatırımı