Paratic Piyasalar Mobil Uygulama Icon
Paratic Haber: Ekonomi, Finans RSS Interactive
İNDİR

Enflasyon Nedir? Enflasyon Oranı Nasıl Belirlenir?

Cebimizdeki paranın değerini sinsice yiyip bitiren enflasyon canavarıdır. İşte enflasyon oranı hakkında bilmeniz gerekenler:
Enflasyon Nedir? Enflasyon Oranı Nasıl Belirlenir?
Son Güncelleme: 
Yorum

Her zaman alışveriş yaptığınız marketten aynı ürünleri almanıza rağmen bir önceki seneye göre daha fazla para mı ödüyorsunuz? Diyelim ki geçen sene 100 lira tutarken bu yıl 120 lira mı tuttu? İşte bunun nedeni yüzde 20 enflasyondur.

Halk arasında hayat pahalılığı olarak ifade edilen enflasyon, bir canavara benzetilir. Çünkü cebinizdeki paranın değerini her geçen gün biraz daha azaltır. Yani cebinizdeki 100 lira bu yıl geçen seneki kadar değerli değildir.

Peki, ne oluyor da enflasyon artıyor? Paramızın değerini nasıl düşüyor? Hadi hemen konunun detaylarına geçelim:

Enflasyon Nedir?

Enflasyon, fiyatlar genel düzeyinin sürekli ve hissedilir düzeyde artmasıdır. Daha açık haliyle satın aldığınız mal ve hizmetlerden oluşan bir sepetin fiyatının sürekli artış göstermesi enflasyon olarak tanımlanır.

Enflasyon Nedir?Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ülkemizde enflasyon verilerini açıklayan resmi mercidir. TÜİK her ay enflasyonu hesaplamak için meyveden sebzeye, ev eşyasından kıyafete, haberleşmeden ulaşıma kadar pek çok mal ve hizmetin fiyatını içeren bir endeks hesaplar. Bu, tüketici fiyat endeksidir (TÜFE) ve bize enflasyon oranını söyler.

Yani enflasyon tanımını yaparken bahsettiğimiz fiyatlar genel düzeyi, bu mal ve hizmetlerin harcanma oranlarına göre yer aldığı sepetin fiyatını ifade eder. Bu sepette yer alan bazı ürünlerin fiyatları artabilir, bazılarının azalabilir veya hiç değişmeyebilir. Bizim enflasyon arttı diyebilmemiz için sepetin fiyatının artması gerekir. Kısaca tek bir malın değil, sepetin değerinin artmasından söz edilmelidir.

TÜİK tarafından TÜFE’nin bir önceki senenin aynı ayına göre yani yıllık ve bir önceki aya göre yani aylık değişimi açıklanır. Buna göre enflasyonun artışı yorumlanır.

TÜİK tarafından açıklanan bu rakamlar, manşet enflasyon olarak tanımlanır. Bir de çekirdek enflasyon terimi vardır.

TÜİK’in hazırladığı enflasyon sepeti içinde fiyatı kontrol dışı olarak görülen ürünler de vardır. Bunlar; altın, petrol gibi fiyatı uluslararası piyasalarda belirlenen ürünlerdir. Bunların fiyatları ülkenin para politikasından bağımsız olarak dalgalanır. Dolayısıyla geçici fiyat şokları yaşanabilir.

Çekirdek enflasyon, bu ürünlerin olmadığı bir sepet ile hesaplanarak, geçici fiyat şoklarını dikkate almadan kalıcı değişimleri yansıtır.

Enflasyon nedir anlattığımız videomuza da göz atın:

Enflasyonun Nedenleri

Enflasyon nedenleri temel olarak iki başlıkta incelenir. Bunlar maliyet ve talep enflasyonu olarak isimlendirilir.

Maliyet enflasyonu, bir malın üretiminde söz konusu olan maliyetlerin artmasından dolayı malın fiyatının yükselmesini ifade eder.

Maliyet Enflasyonu OluşumuÖrneğin; bir gömlek üretimi için pamuktan işçiliğe daha birçok gider söz konusudur. Pamuk fiyatlarındaki artış, iplikten kumaşa kadar birçok girdiyi etkiler. Dolayısıyla bu maliyetlerdeki artış gömleğin fiyatını artırır. Sonucunda da enflasyon artar.

NOT: Enflasyonun tek bir malın fiyatının artmasından kaynaklanmadığını söylemiştik. Örneğimiz tamamen konunun anlaşılması üzerine verilmiştir.

Talep enflasyonu ise maliyetten çok daha farklı bir şekilde oluşur. Bildiğiniz gibi bir mala olan talebin artışı bir süre sonra fiyatlarda artış olarak karşımıza çıkar. Özellikle de üretim miktarı değişmeden bir mala talep hızla artıyorsa bu durum en nihayetinde fiyatın yükseltilmesine neden olur.

Örneğin; bir öğretmensiniz ve Anadolu’nun küçük bir kasabasına atandınız. Mecburen buraya taşınmanız gerekiyor. Kasabada sadece 3 tane kiralık ev olduğunu varsayalım. Ancak buraya sizin gibi yeni atanan 5 kişi olsun. Kasabadaki ev sahipleri bu durumun farkına vardıktan sonra kira bedelini yükseltmeye karar verebilir. İşte bu şekilde de talep enflasyonu oluşur.

Talep Enflasyonu OluşumuTalep ve maliyet faktörleri dışında beklentilerin de teknik olarak enflasyon yarattığı bilinir. Bir ekonomide enflasyonun artmayacağı yönünde bir beklenti hakim oluyorsa talep ve maliyetteki artışlar da devam etmez. Hatta iyimser bir hava yerleşir ve fiyatlardaki artış normalleşir.

Enflasyonun birkaç ay sonra artacağı yönünde güçlü bir beklenti hakim olursa maliyet ve talepte artış görülmeye başlanır. Çalışanlar alım güçleri düşeceği için maaş artışı talep ederken, üreticilerin maliyetleri artar. Maliyetteki artış fiyatlara kısa sürede yansıyarak enflasyona neden olur. Bu duruma da beklenti enflasyonu denir.

Peki, enflasyonun olmadığı bir ortamdan bahsedilebilir mi? Elbette hayır! Enflasyonsuz bir ekonomi, büyük bir kriz içindedir. Deflasyon olarak tanımlanan bu durum, ekonomiyi durgunlaştırır, işsizliği artırır ve milli gelirin düşmesine neden olur.

Ülkelerin merkez bankaları tarafından her yıl için belli bir hedef enflasyon açıklanır. Bu düzeydeki enflasyon, ekonomik büyümeyi destekler. Ancak enflasyonun bu sınırın üstüne çıkması ekonomiye zarar verir. Bu noktada enflasyon çeşitlerinden bahsetmek gerekir.

Enflasyon Çeşitleri

Genel olarak 3 farklı enflasyon çeşidi söz konusudur. Bunlardan birincisi hedef enflasyon olarak tanımladığımız ılımlı enflasyondur.

Enflasyon ÇeşitleriIlımlı veya sürünen enflasyon; fiyat genel düzeyindeki düşük artışı ifade eder. Enflasyon beklentisi oluşmaz ve ekonomiye olumsuz etkileri olmaz.

Yüksek enflasyon ise ekonomiyi zarar uğratır. Fiyatlardaki artışlar, hane halklarının bütçelerini sarsar. Paranın satın alma gücü gün geçtikçe azalır. Geleceğe dair belirsizliklerde de artış gözlenir.

Hiperenflasyon hali de çok yüksek oranlarda görülen türüdür. Genellikle yıllık yüzde 200 ve üstü bir artıştan söz edilir. Paranın pul olması, hiperenflasyonun en büyük getirisidir. Yerli para, piyasa işlemlerinde kullanılamaz hale gelir ve döviz üzerinden işlemler yapılmaya başlanır. Sonrasında da yerel para terk edilip, yeni bir para birimine geçtiği görülür.

Örneğin 1920 yılında Almanya’da meydana gelen hiperenflasyon toplumsal huzursuzluk yaratmış, Alman markı yakılacak odundan daha ucuz hale gelmiştir.

21. yüzyılda ise Zimbabve hiperenflasyona uğramıştır ve Temmuz 1946’da yüzde 41,9 katrilyona yükselmiştir. Fiyatlar 15 saatte bir ikiye katlamıştır.

Enflasyonun Etkileri: Enflasyon Artarsa Ne Olur?

Enflasyonun EtkileriBir ekonomide enflasyon hızla artarsa;

  • Yerel paranın satın alma gücü azalır. Merkez bankası yerel parayı korumak için faiz artırır ve bu durumda ekonomik büyüme zarar görür.
  • Gelir dağılımı bozulur. Toplumda üretici kesimin geliri yükselirken, memur ve işçinin geliri buna ayak uyduramaz.
  • Belirsizlik artar. Kişiler alım yapmak istemezken, şirketler yatırım yapmaktan uzaklaşırlar. Sonucunda ekonomik büyüme zarar görür.
  • Bankalar yüksek faizle borç verir. Bu durum üretim ve tüketim kararlarını olumsuz etkiler.
  • Ülke içindeki malların fiyatları sürekli artar, vatandaş diğer ülkelerdeki daha ucuz mallara yönelir. Sonucunda dış ticaret açığı artar.
  • Emeğin karşılığı olan ücretler düşer ve işsizlik artar.

Enflasyon Nasıl Hesaplanır?

Enflasyonun her ay TÜİK tarafından hesaplandığını söylemiştik. TÜİK, enflasyon sepetinde yer alan ürünlerin fiyatlarını aylık bazda marketler, benzin istasyonları, hizmet sağlayıcılar gibi birçok alanda inceleme yaparak kaydeder. Sonucunda da oluşturulan sepetlere göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile enflasyon hesabını gerçekleştirir.

TÜFE’de 12 kategoride 400’den fazla ürünün fiyatının hesaplanması söz konusudur. Bu hesaplama yapılırken ürünler, hanehalkı harcamalarına göre oranlanarak ürünlerin sepete eklenmesiyle gerçekleşir.

Yİ-ÜFE ise referans alınan dönemde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satışı yapılan ürünlerin, üretici fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak ölçer.

Size daha iyi hizmet verebilmek için Yasal Mevzuat çerçevesinde, veri politikalarımızda belirtilen amaçlarla sınırlı olmak üzere çerezler (cookies) kullanıyoruz. Detaylı bilgi ve izin iptali ile ilgili olarak Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.

Ayrıntılar