Küresel petrol piyasası, İran savaşı süresince günlük 14 milyon varile kadar ulaşan arz kaybını ciddi bir kriz yaşamadan yönetmeyi başardı. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) değerlendirmesine göre bu süreç, enerji tarihinin en büyük arz kesintisi olarak kayıtlara geçti.
Buna karşın Brent petrol fiyatı Nisan ayında 126 dolar seviyesine kadar yükselse de savaşın başladığı dönemin altına geriledi. Dünya Bankası Baş Ekonomisti John Baffes, bunun yatırımcıların enerji sisteminin geçmişe kıyasla çok daha dayanıklı olduğuna inanmasından kaynaklandığını söyledi.
Reuters analizine göre küresel piyasaların büyük bir enerji krizinden kaçınmasını sağlayan üç temel gelişme öne çıktı:
- Suudi Arabistan ve BAE alternatif ihracat rotaları oluşturdu.
- Çin başta olmak üzere Asya ülkeleri petrol talebini azalttı.
- Ülkeler yaklaşık 1 milyar varillik stratejik petrol stokunu devreye soktu.
IEA öncülüğünde gerçekleştirilen rekor seviyedeki stratejik rezerv kullanımı da arz açığının dengelenmesinde önemli rol oynadı.
Savaş başladığında Çin’in yaklaşık 1,4 milyar varillik petrol stoku bulunduğu belirtilirken, bu miktarın IEA üyesi 32 ülkenin toplam rezervini bile aştığına dikkat çekildi.
Uzmanlar ayrıca Çin’de elektrikli araç kullanımının hızla artmasının ve petrol tüketimindeki esnekliğin küresel talep baskısını önemli ölçüde azalttığını ifade etti.
Asıl risk stratejik stokların tükenmesi
Analizde, savaş boyunca kullanılan stratejik rezervlerin küresel enerji piyasasının en önemli güvenlik tamponunu zayıflattığı belirtildi.
Uzmanlara göre stokların yeniden oluşturulması hem zaman alacak hem de daha yüksek maliyetle gerçekleşecek. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) savaş öncesinde 2027-2028 dönemi için 63-34 dolar olarak öngördüğü petrol fiyatı beklentisi artık 65-75 dolar bandına yükselmiş durumda.
Mevcut Brent fiyatları dikkate alındığında, savaş sırasında kullanılan rezervlerin yerine konmasının maliyetinin 70 milyar doların üzerine çıkabileceği hesaplanıyor.
Uzmanlardan yeni fiyat şoku uyarısı
Analistler, küresel petrol piyasasının arz şokunu başarıyla atlatmasına rağmen artık geçmişe göre çok daha düşük tampon stoklarla hareket ettiğine dikkat çekiyor.
MST Marquee Araştırma Başkanı Saul Kavonic, piyasaların Hürmüz Boğazı’nda yeni aksaklık riskini yeterince fiyatlamadığını belirterek, İran’ın ilerleyen dönemde enerji akışını yeniden sekteye uğratabilecek adımlar atabileceği uyarısında bulundu.
Reuters analizine göre mevcut sakin görünümün arkasında önemli kırılganlıklar bulunurken, olası yeni arz kesintileri petrol fiyatlarında geçmişe kıyasla çok daha sert yükselişlere yol açabilir.
