“Yükseliş Başlıyor” kitabının yazarı ve bağımsız analist Shanaka Anslem Perera, Substack üzerinden yayımladığı analizde ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırıyı ertelemesinin arkasında askeri değil, ekonomik ve politik baskıların olduğunu savundu.
kolayca yatırım yapın
Perera, hafta sonu “yok edeceğiz” söyleminden Pazartesi sabahı “verimli görüşmeler” açıklamasına geçilmesinin tek bir nedene değil, aynı anda ortaya çıkan altı büyük baskıya bağlı olduğunu yazdı.
Bu baskılar şöyle sıralandı:
Savaşın maliyeti hızla yükseldi
Pentagon’un ek bütçe talebinin 200 milyar doları aştığını belirten Perera, savaşın ilk günlerinde günlük maliyetin 1 milyar doların üzerine çıktığını ve Kongre’den ek kaynak geçmesinin zorlaştığını söyledi.
Fed faiz indirimi beklentisini bitirdi
Federal Reserve, enerji fiyat şoku nedeniyle enflasyon tahminini yükseltirken faiz indirimi beklentisini azalttı. Analiste göre savaşın enflasyonu artırması, piyasalar için en büyük baskılardan biri oldu.
Müttefikler destek vermedi
Hürmüz Boğazı krizi için çok sayıda ülke koordinasyona katılsa da askeri destek gelmedi. Avrupa’da gaz fiyatları yükseldi, Asya borsaları düştü ve enerji arzı endişeleri büyüdü.
Tedarik zinciri riski büyüdü
Taiwan’ın enerjiye bağımlılığı ve çip üreticisi TSMC’nin LNG ve helyum tedarikine bağlı olması, teknoloji hisselerinde sert satışa yol açtı. Analiste göre enerji akışının kesilmesi, yapay zeka ve yarı iletken üretimini tehdit ediyor.
Enerji krizi uyarısı geldi
Intenational Energy Agency Başkanı Fatih Birol, savaş nedeniyle milyonlarca varil petrol arzının kaybolduğunu ve bunun 1970’lerdeki petrol krizlerinden daha ağır olduğunu söyledi.
Gübre, gaz ve helyum akışındaki kesintiler de riskleri artırdı.
İç politika baskısı arttı
ABD’de yükselen benzin fiyatları ve kamuoyu desteğinin düşmesi, seçimler öncesinde yönetim üzerindeki baskıyı artırdı. Perera’ya göre Washington’da belirleyici olan petrol varilleri değil, seçmen tepkisi.
Analist, Trump’ın 5 günlük erteleme kararını “diplomasi değil, matematik” olarak nitelendirerek, enerji altyapısına saldırının Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatabileceğini ve bunun küresel enflasyonu hızla yükselteceğini belirtti.
Açıklamalar sırasında piyasalarda sert hareketler yaşandığını vurgulayan Perera, yalnızca iki açıklama arasında geçen 56 dakikada küresel piyasalarda yaklaşık 3 trilyon dolarlık fiyatlama değişimi olduğunu, ancak enerji akışında hiçbir gerçek değişim yaşanmadığını ifade etti.
Analiste göre savaşın yeni aşamasında piyasaları askeri gelişmelerden çok liderlerin açıklamaları hareket ettiriyor, ancak enerji arzı düzelmedikçe risk ortadan kalkmış sayılmayacak.
