Borsada Ne Alınır, Ne Satılır?


93 paylaşım
  Aysun Bayhan

Borsa piyasası, birikimlerinizi kıymetli evrak ve ticari mallarla değerlendirebileceğiniz kurumsal bir piyasadır. Aracı kurumlar vasıtasıyla borsada alım – satım yaparsınız ve başarılı sonuçlanan işlemlerinizde fiyat farkından kar ederek para kazanırsınız. Piyasanın durumuna göre istediğiniz yatırım aracına alım veya satım emri vererek işlemlerinizi gerçekleştirirsiniz. Peki, borsada alıp sattığınız yatırım araçları nelerdir?

PARANIZI İNTERNETTE 100 KAT FAZLASINA DEĞERLENDİRME FIRSATI!
BİLGİ ALMAK İÇİN TIKLAYIN.

Borsayı genellikle hisse senetleriyle birlikte anarız. Bunun nedeni borsa binalarının hisse senetleri el değiştirmeye başlayınca kurulmasıdır. Oysaki ilk borsa işlemleri, emtialarla yapılmıştır. Pazar ve panayırlarda gerçekleştirilen bu işlemler sayesinde enflasyonla mücadele sağlanmıştır. Bu işlemlerin ilk yapılma yeri ise Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesidir. Günümüzden tam 1750 yıl önce inşa edilen Aizanoi Binası’nın kalıntılarından anlaşıldığı üzere Roma İmparatoru Dioelatianus enflasyonla mücadele etmek borsa işlemlerine başvurmuştur. Binanın taş bloklarına, bugünün ekranları gibi tarım ürünlerinin fiyatları yazılmıştır ve işlemler bu fiyatlardan gerçekleştirilmiştir.

Borsada yapılan yatırım işlemleri kıymetli evraklar, emtialar, dövizler, türev araçlar olarak sınıflandırılabilir. Kıymetli evrakları, hisse senetleri, tahvil, bono gibi sınıflandırabiliriz. Emtiaları ise tarım ürünleri, değerli madenler, sanayi metalleri, enerji ürünleri gibi gruplara ayırmak mümkündür. Dövizler genellikle yerel ve majör para birimleri olarak değişiklik göstermektedir. Türev araç dediklerimiz ise vadeli işlem ile opsiyon sözleşmeleridir.

Borsada alınıp, satılan yatırım araçlarına kısaca göz atmak istiyoruz:

Kıymetli Evraklar

Borsada işlem yapılan yatırım araçları arasında en yüksek işlem hacmine kıymetli evraklar sahiptir diyebilir. Hisse senetlerinin iyi bir kazanç kaynağı olması, tahvil ve bononun risk korumalı olarak kullanılması, en büyük etken olarak gösterilebilir. Portföy seçenekleri arasında hisse senetlerinin de ana yatırım enstrümanı olduğu birçok yatırımcı tarafından kabul edilmektedir.

Hisse senedi, tahvil ve bononun tanımlarına kısaca değinmek gerekirse;

Hisse Senetleri

Hisse SenetleriSermaye şirketlerinin ortaklarına, paylarını ve ortaklıklarını belgelemek için verdikleri kıymetli evraklardır. Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlar, hisse senedi çıkarma yetkisine sahiptir. Hisse senetleri sahiplerine çeşitli haklar ve sorumluluklar getirmektedir. Borsada işlem gören hisse senetlerinde ise böyle bir durum söz konusu değildir.

Hisse senetleri çeşitli türlere sahiptir; ama Türk Ticaret Kanunu hisse senetlerini ikiye ayırmaktadır. Nama ve hamiline yazılı hisse senetleri olarak sınıflandırılır. Ülkemiz borsalarında hamiline yazılı hisse senetleri işlem görmektedir. Nama yazılı olan hisse senetleri borsada alınıp satılamaz. İşlem yapılabilmesi için hamiline çevrilmesi gerekir. Amerika gibi gelişmiş ülkelerde ise İmtiyazlı hisse senetleri kullanılmaktadır.

Hisse senetlerinin borsada işlem görebilmesi için borsaya kayıt ettirilmesi gerekmektedir. Bu işleme borsaya kote ettirme denilmektedir. Şirketler hisse senetlerini, borsa listesine eklenmesi için talepte bulunur ve halka açılırlar. Bu şekilde şartların sağlanmasıyla hisse senetleri borsada alınıp satılmaktadır. Hisse senedi yatırımında en temel mantık ise düşük fiyattan satın alıp, fiyatı yükseldiğinde satarak alım – satım fiyat farkından kazanç elde etmektir.

Tahvil

TahvilAnonim şirketlerin, kaynak ihtiyacını gidermek için itibari kıymetlerin eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkarttıkları, vadesi 1 yıldan uzun olan borç senetleridir. Ticaret ve sermaye piyasası kanunlarına göre çıkartılırlar. Üzerlerinde bulunan kupon veya anapara vadesi geldiği zaman borçlu olan şirketin borçlarını ödemesi temeline dayalı bir yatırımdır.

Tahviller, şirketlere uzun vadeli ucuz kaynak sağlama amacına sahiptir. Şirketler tarafından çıkartılan türleri olduğu gibi devletler tarafından basılan türleri de vardır. Devlet tahvilleri, devlet kurumları tarafından verilen faiz sertifikaları olarak tanımlanırlar. Özellikle temerrüt riski olmayan hazine tahvilleri güvenli portföy enstrümanlarından birini oluşturmaktadır. Hükümetler, anapara ihtiyaçlarını karşılamak için bu tahvilleri basarlar ve güvenli bir şekilde bu tahvilleri satın alırsınız.

Tahviller, vade veya itfasına kadar belirtilen tarihlerde (genellikle her altı ayda) belli bir sabit faiz tutarı öderler. Hazine, devlet, özel sektör, şirket gibi çeşitli tahviller vardır. Hazine tahvilleri en güvenli tahvil türü olarak tanımlanırlar.

Bono

BonoVadesi 60 günden az, 360 günden fazla olmayan menkul kıymetlerdir. Çıkarılan kurum tarafından ödeme, ispat ve teminat vasıtası olarak kullanılırlar. Ekonomik niteliği itibariyle de, kredi vasıtası olan menkul kıymetler olarak tanınırlar. Ayrıca senet sözüyle de sürekli anılan bir kıymettir. Bononun yasal olarak geçerli sayılması için üzerinde bulundurması gereken bazı ibareler vardır.

Bonolar da, borçlanma senetleridir; ama diğerlerinden farkı vadesidir. Borçlusu tarafından imzalanarak alacaklıya verilirler. Belli bir paranın, belli bir süre sonra ödeneceğini ticari olarak belgelemektedirler.
Özellikle hazine bonoları, kaybettirmeyen yatırımlar olarak tanımlanmaktadır. Devletin bir seneye kadar olan vadelerle borçlanmasına aracılık eden menkul kıymetlere hazine bonosu denmektedir. Yatırımın mantığı ise en basit haliyle; siz devlete borç para verirsiniz, devlette size borçlanma senedi verir. Bono vade sonuna kadar tutulursa, devlete verdiğiniz parayı faiziyle geri almış olursunuz.

Borsa Endeksleri

Borsa EndeksleriBelli bir zaman diliminde fiyat, maliyet, satış performansı gibi önemli verilerin elde edilmesi için oluşturulan göstergelerdir. Örneğin sanayi üretim endeksleri bulunmaktadır ve bu endeks üzerinden sanayi sektörü değerlendirilebilir. Piyasalarda endekslerin oluşum şekli ve amacı, daha farklıdır. Finans piyasalarında, borsalarda işlem gören endeksler, belli özelliklere sahiplerdir. Buna göre kategorilere ayrılmış şirketlere ait hisse senetlerinin, sektörel ve genel olarak performansını ölçmektedir.

Endekslerden edinilen bilgiler sayesinde rakip şirketlerin sık sık kıyaslanması söz konusu olduğu için daha hızlı bir gelişim göstermeleri sağlanır. Ülkemizde BIST 100 endeksi, Türkiye’nin en değerli 100 firmasının hisselerini ölçmektedir. Dünyada ise oldukça önemli borsa endeksleri vardır. Dow Jones Sanayi Endeksi, Nasdaq 100 endeksi, FTSE, S&P 500, DAX 30 gibi borsa endeksleri tüm dünya tarafından takip edilen endekslerden bazılarıdır. Borsada kolayca bu endeksleri alıp satarak para kazanabilirsiniz.

Emtialar

EmtialarEmtialar, en güvenilir yatırım araçları olarak tanınırlar ve ülkelerde yaşanan ekonomik karmaşa dönemlerinde ilk akla gelen yatırım araçlarıdır. Özellikle altın, petrol, bakır, gümüş, alüminyum, çelik, buğday, kakao, pamuk, mısır gibi emtialar, çoğunlukla tercih edilen emtialardır. Bu emtia işlemleri, emtia ve özel ürün borsalarında alınıp satılmaktadır. Ülkemizde 2013 yılına kadar Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası’nda, İstanbul Altın Borsası’nda emtia işlemleri yapılmaktaydı. Günümüzde ise Borsa İstanbul üzerinden işlemler gerçekleştirilmektedir.

Değerli madenler, sanayi metalleri, tarım ürünleri, enerji ürünleri, ormancılık ürünler, gıda maddeleri, kimyasallar, hammaddeler gibi gruplara ayrılmaktadır. İster fiziki olarak ister fiziki olmayan şekillerde borsada emtialara yatırım yapabilirsiniz. Aynı zamanda vadeli emtia işlemleri de yapabilirsiniz. Bu şekilde daha güvenli bir portföy seçeneğiniz olacaktır. Ülkemizde, altın, hurda çelik, baz yük elektrik, buğday, pamuk vadeli işlemleri yapılmaktadır.

Emtialar genellikle faiz getirisi olmayan yatırım araçlarıdır ve faizlerin cazip olmadığı dönemlerde tercih edilirler. Ülkelerde meydana gelen olumsuz ekonomik veri dönemlerinde de emtialar tercih edilmektedir.

Dövizler

DövizlerDöviz işlemleri genellikle döviz büroları ve forex piyasası ile anılmaktadır. Yine de döviz borsalarında alınıp satıldıkları bilinmektedir. Ülkenin yerel para biriminin yanı sıra ithalat ve ihracatında etkili olan dövizlerle işlem yapılmaktadır. Örneğin ülkemizde genellikle Türk lirası ile dolar ve euronun oluşturduğu kurlar takip edilmektedir. Borsada, dolar/TL ve euro/TL kurlarını kolayca alıp satarak kar elde edebilirsiniz. Bunun yanında Borsa İstanbul aracılığıyla vadeli döviz işlemleri de yapmanız mümkündür.

Borsa İstanbul’da 3 çeşit döviz vadeli işlem sözleşmesine yatırım yapılmaktadır. Dolar/TL, Euro/TL ve EUR/USD çapraz kur vadeli işlem sözleşmeleriyle birikimlerinizi kolayca değerlendirmeniz mümkündür.
Dövizler, borsada işlem görseler bile forex piyasasının işlem özellikleri ve işlem hacmi sayesinde yatırımcısına daha yüksek kazanç getirmektedir. Bu nedenle döviz yatırımcıları genellikle forex piyasasını tercih etmektedir.

Türev Araçlar

Türev AraçlarTürev piyasaları oluşturan, forward, futures, option ve swap işlemlerin sözleşmelerine türev araç denmektedir. Değeri başka bir finansal enstrümanın değerine doğrudan bağlı olan yatırım araçlarıdır. Örneğin altın hem spot fiyatı üzerinden hem de vadeli fiyatı üzerinden işlem görmektedir. Altın vadeli sözleşmelere de, türev araç denmektedir.

Türev araçlar, dayanak varlığın sahibinin el değiştirmesine gerek kalmadan, varlığın ilgili hak ve sorumluluklarının ticaretine imkan vermektedir. Vadeli işlem sözleşmeleri, belli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki yatırım aracını, alma veya satma yükümlüğü veren sözleşmelerdir. En temel özellikleri ise kredili alış ve açığa satış işlemlerine benzer şekilde düşük miktarda para ile büyük pozisyonların alınabilmesine imkan vermesidir.

Türev araçlar, spot piyasalarda söz konusu olan risklerin ortadan kaldırılması ve yönetilmesine yardımcı olur. Gelecekteki fiyat değişimlerine karşı bugünden alım – satım yapılarak tarafların olası risklerden korunmalarını sağlar.

Sonuç

“Borsada ne alınır, ne satılır?” sorusunun cevabını, yatırım araçlarını kısaca tanıtarak sizlere vermeye çalıştık. Yatırım araçlarından daha sonra detaylı bir şekilde bahsedeceğimizi bilmenizi isteriz. Borsada birikimlerinizi değerlendirirken, bu yatırım araçlarını kolayca kullanabilirsiniz ve para kazanabilirsiniz. Borsa nedir, nasıl işler, yatırım araçlarıyla nasıl işlem yapılır gibi sorularınıza cevap bulduktan ve deneyim kazandıktan sonra birikimlerinizi değerlendirmeniz de fayda vardır. Bu nedenle borsaya giriş yapmak isteyen kişilerin öncelikle piyasayı iyi bir şekilde tanıması gerekmektedir.

Borsa piyasasında yatırım yapıp para kazanmak için mutlaka piyasayı tanımalı, deneyim kazanmalı, kendi işlem stratejilerinizi üretmeli, piyasayı takip etmeli ve yorumlamalısınız. Daha sonra yatırım araçlarının fiyatlarında meydana gelen değişiklikler hakkında öngörüye sahip olacak geleceğe yönelik pozisyonlar almalısınız.

Ücretsiz eğitim şansı yakalamak ve deneme hesabı indirmek için burayı tıklayın.

Habere Kim Ne Dedi?

0       0

Yorumları görmek için ;

Giriş yap!



Facebook'ta Paratic :

Benzer yazılar